Relações históricas entre o regime militar e o desporto em Santiago del Estero, na Argentina
Resumo
Este artigo procura determinar a relação entre a ordem militar e as diversas práticas desportivas desenvolvidas na província de Santiago del Estero, na Argentina, desde o início até meados do século XX, abrangendo a esfera social como campo de análise. Para tal, recorre-se à análise de diversas fontes bibliográficas e documentais, como periódicos, relatórios, jornais e livros, que permitem reconstruir como este processo se desenrolou localmente. Num contexto nacional e provincial onde o quotidiano era fortemente influenciado pelos militares, esta influência teve repercussões em diferentes áreas da vida social, incluindo o desporto. Durante um período de crescimento e florescimento do desporto, a intervenção de instituições e indivíduos ligados ao exército revelou-se fundamental para a consolidação, divulgação e expansão destas práticas na cultura de Santiago del Estero. Através do desporto, a ordem militar promoveu o treino dos corpos e do movimento com base nos princípios da disciplina, do controlo e da obediência, estabelecendo-se como um ator central na organização social e no desenvolvimento das práticas desportivas durante o período analisado.
Referências
Aisenstein, A. (2011). La educación física en el currículo moderno o la historia de la conformación de una matriz disciplinar (1880-1960). En R. Rozengardt (coord.) Apuntes de Historia para profesores de Educación Fisica. Miño y Dávila editores.
Archetti, E.P. (2003). Masculinidades. Futbol, tango y polo en la Argentina. Editorial Antropofagia.
Brohm, J.M. (1982). Sociología política del deporte. Fondo de la Cultura Económica.
Cagigal, J.M. (1981). ¡Oh deporte! (Anatomía de un gigante). Editorial Miñón.
Centro Federal de Gimnasia y Tiro (30 de noviembre de 1923). Diario Santiago, p. 2.
Centro Federal de Tiro y Gimnasia (5 de enero de 1924). Diario Santiago, p. 2.
Club Ciclista Olímpico (10 de mayo de 1924). Diario Santiago, p. 3.
Club de Box y Esgrima (10 de junio de 1916). Diario El Fígaro, p. 1 y p. 2.
Club Gimnasia y Esgrima (24 de abril de 1902). Diario El Siglo, N° 312.
Club Gimnasia y Esgrima. La Asamblea del martes. Nombramiento de la C. Directiva. Entusiasmo saludable (17 de agosto de 1899). Diario La Reforma, N° 136.
Comenzaron ayer los juegos olímpicos. (09 de octubre de 1938), Diario El Liberal, p. 3
Concurso anual de Tiro al blanco (17 de enero de 1925). Diario Santiago, p. 2.
Concurso de esgrima sudamericano - Premio al vencedor - Torneo de gimnasia (4 de junio del 1902). Diario El Siglo, N° 345.
Concurso de esgrima (28 de junio de 1902). Diario El Siglo, N° 365.
Cristiani, R.J. (1967). Reseña histórica del cuerpo de Gimnasia y Esgrima del Ejército y su proyección en la vida nacional. Algunos aspectos de su evolución entre 1897- 1960. Servicio de informaciones del ejército.
Cuadro infantil de Gimnasia (14 de febrero de 1925). Diario Santiago, p. 2.
Deportes. Club A. Unión (04 de febrero1926). Diario Santiago, p. 2.
Deportes. Liga Santiagueña de Foot- Ball (03 de julio de 1919). Diario El Fígaro, N° 485.
Diogo, G.A.M., Saragoca, J.M.L., Urbaneja, J.S., y Teixeira, M.L.C. (2019). Desporto Militar em Portugal: contributos para uma nova visão estratégica a partir das percepções dos atletas. Arq. Bras. Ed. Fís., 2(2), 43-54. https://doi.org/10.20873/abef.2595-0096.v2n2p43.2019
Donación de un premio (26 de junio de 1928). Diario El Pueblo, p. 4.
El gran Torneo Atlético de la semana de Mayo (16 de mayo de 1925). Diario Santiago, p. 2.
Número del Cincuentenario (1948). El Liberal.
El Tiro Federal de La Banda (11 de junio de 1926). Diario Santiago, p. 1.
El Torneo Atlético (19 de mayo de 1925). Diario Santiago, p. 3.
El Torneo en A. Santiago (06 de junio de 1925). Diario Santiago, p. 3.
Elías, N., y Dunnig, E. (1992). Deporte y ocio en el proceso de la civilización. Fondo de la Cultura Económica.
En el stand de tiro de La Banda (5 de agosto de 1925). Diario Santiago, p. 2.
Estatutos del Club Gimnasia y Esgrima (5 de septiembre de 1899). Diario La Reforma, N° 152, 153,154 y 155.
Federación Santiagueña de Box (24 de junio de 1925). Diario Reacción, p. 6.
Football. Club Sportivo Regto. 18. (18 de junio de 1919). Diario El Liberal, N° 10958.
García Romero, F. (2023). El deporte en Grecia y Roma. Estudios clásicos, 164, 13-61. https://doi.org/10.48232/eclas.164.01
Gimnasia y Esgrima (19 de noviembre de 1944). Diario El Liberal. p. 5.
Girbal-Blacha, N. (1998). Política, economía y sociedad en la Argentina del siglo XX: una aproximación histórica a sus continuidades y cambios. CUYO, 15, 11-22. https://bdigital.uncu.edu.ar/1578
Grana de Manfredi, L., y Simón, J.M. (2021). Club Ciclista Olímpico. Hechos y evocaciones desde 1947 a 1970. Versión Original.
Guzmán, H.D. (2012). Intelectuales positivistas y modernistas en Santiago del Estero (1876-1916). Ediciones Al Margen.
Hoy comienza la jornada de atletismo en el campo del Club Atlético Mitre (24 de mayo de 1942). Diario El Norte, p. 4.
Inauguración del estadio del Club Mitre (20 de mayo de 1925). Diario Reacción, p. 5.
Intensifica su acción la Federación Santiagueña de Box (27 de noviembre de 1926). Diario Santiago, p. 2.
Kelly, J. (2020). A Critical Discourse Analysis of Military-Related Remembrance Rhetoric in UK Sport: Communicating Consent for British Militarism. Communication & Sport, 11(1), 192-212. https://doi.org/10.1177/2167479520971776
La Asociación Santiagueña de Referees (22 de abril de 1926). Diario Santiago, p. 3.
La difusión de la cultura física (11 de febrero de 1925). Diario Santiago, p. 2.
Las Actividades Boxísticas (2 de diciembre de 1926). Diario Santiago, p. 5.
Levoratti, A. (2018). La gimnasia o la esgrima. Análisis de la formación e incorporación de los maestros de gimnasia y esgrima en el Ejército Argentino y en la Educación Física (1897-1934). En L. Rodríguez, y G. Soprano (eds.), Profesionales e intelectuales de Estado. Análisis de perfiles y trayectorias en la salud pública, la educación y las fuerzas armadas. Prohistoria Ediciones.
Llapur, E. (2022). Historia de la Educación Fisica. Origen y consolidación como disciplina curricular en Santiago del Estero. Bellas Alas Editorial.
Llapur, E. (2024). Deporte y educación en Santiago del Estero. Siglo XIX y principios del XX. Materiales para la historia del deporte, 28, 135-145. https://doi.org/10.20868/mhd.2024.28.5206
Los estudiantes y el servicio militar (24 de octubre de 1926). Diario Santiago, p. 2.
Lupo, V. (2004). Historia Política del Deporte Argentino. Ediciones Corregidor.
Memoria de la Liga Santiagueña (30 de agosto de 1921). Una baja. Diario El Liberal, p. 3.
Pedráz, V.M., y Brozas Polo, M.P. (1997). La disposición regulada de los cuerpos. Propuesta de un debate sobre la cultura física popular y los juegos tradicionales. Apunts. Educación Fisica y Deportes, 48, 6-16. https://www.researchgate.net/publication/277273355
Pérez Muñoz, S. (2015). Concepto y elementos del deporte. Educación Fisica y Deportes, 208. https://www.efdeportes.com/efd208/concepto-y-elementos-del-deporte.htm
Premio a la esgrima (26 de junio de 1902). Diario El Siglo, N° 363.
Scharagrodsky, P.A., y Levoratti, A. (2018). La formación de los educadores físicos civiles y militares en los primeros años del siglo XX en Argentina. Educación Física y Deporte, 37(1), 53-85. https://doi.org/10.17533/udea.efyd.v37n1a03
Sociedad Tiro Federal (19 de julio de 1919). Diario El Fígaro, p. 3.
Soprano Manzo, G.F., y Mellado, M.V. (2018). Militares y élites en la Argentina del siglo XX y XXI: problematizando definiciones teóricas y usos empíricos de las categorías. Población & Sociedad, 25(2), 157-188. https://cerac.unlpam.edu.ar/index.php/pys/article/view/3331
Sportiva (06 de mayo de 1916). Diario El Fígaro, p. 2.
Sportivas. Club Atlético G. San Martin (13 de mayo de 1916). Diario El Fígaro. p. 2.
Subsecretaría de Cultura de la Provincia de Santiago del Estero (2018). Los Anales de la Educación (1ª ed.) [CD- ROM]. Biblioteca Popular Sociedad Sarmiento.
Teixeira, M.C., Gonçalo, D., Segui-Urbaneja, J., y Sesinando, A.D. (2023). Sport in the military context: A national and international analysis from the perspective of sport management. Retos, 49, 468-477. https://doi.org/10.47197/retos.v49.99280.
Tenti, M. (9-11 de agosto de 2006). Escuela y centenario: El caso de Santiago del Estero. XIV Jornadas Argentinas de Historia de la Educación, La Plata, Argentina. https://memoria.fahce.unlp.edu.ar/library?a=d&c=eventos&d=Jev13268
Torneo Atlético. (05 de junio de 1925). Diario Reacción, p. 5.
Victoria, M. (1901). Memoria de la Dirección General de Escuelas (1898-1900). Jacobo Peuser.
Vinnai, G. (1986). El futbol como ideología. Siglo Veintiuno Editores.
Direitos de Autor (c) 2026 Lecturas: Educación Física y Deportes

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.




